NE SOĞANMIŞ?

Soğan stokçuları yeni değilmiş. Tam 450 yıl önce de bu fırsatçılar varmış. 1560’lı yıllarda, bazı vurguncu ve karaborsacılar, Samsun ve İznik gibi İstanbul’a zahire gönderen bölgelerde, soğan stoklayarak İstanbul’da soğan kıtlığına sebep olmuştu. Fermanlarla kadılar uyarılarak stokçuluk önlendi. Osmanlı döneminde de, halkın ihtiyaç maddelerini piyasada ucuz fiyatla temin edilebilmesi, devletin en önemli politikasıydı. Osmanlı döneminde yiyecek maddelerini alıp, depolayarak pahalı satanlara rastlanırdı. 1576’da harman yerlerinden zahire alıp, saklayıp ve daha sonra halka pahalıya satan karaborsacıların önlenmesiyle ilgili Tırhala Beyi’ne ve kadısına ferman yazılmıştı. 1580’de siyah üzümleri, daha yetişmeden parasını verip, daha sonra depolayan Yahudi ve Hıristiyan tüccarların karaborsa yarattıkları ve bu yüzden de İstanbul’da kara üzüm bulunmadığı tespit edilmiş, bu durumun önlenmesi için İstanbul kadısına ferman gönderilmişti. Taşradan gelen meyve ve sebzeyi pahalı satan dört manav yazıcısı 1791’de Limni adasına sürüldü. 1813’te gizlice sebze alıp, pahalı satan yedi manav dükkânının sebze alım-satımı yapmaları yasaklandı. 1791’de İstanbul’da meyve ve sebzelerin pahalı satılmasının önüne geçilmesi için bahçelerden gelecek sebzelerin önce Eminönü’ne getirilerek oradan esnaflara tespit edilen fiyatı üzerinden satılması kararlaştırılıp, bu şekilde karaborsanın önüne geçilmeye çalışıldı.

SOĞAN VURGUNCULARI

1560’larda İstanbul’da, stokçular yüzünden soğan sıkıntısı çekilmişti. 1564 sonbaharında İstanbul’a gönderilecek soğanların İznik’te depolanması yüzünden, şehirde soğan sıkıntısı çekildiği anlaşılınca, İznik kadısına ferman gönderilerek, halkın kendi ihtiyacı için ayırdığı soğana dokunulmadan, depolanan soğanların gemilere yüklenmesi emredildi. Ancak ertesi yıl stokçuların soğanları depolamaya devam ettikleri ve soğanların bir kısmını da İstanbul yerine Bursa’ya gönderdikleri anlaşıldı. 1565 Ekim’inde İznik kadısına yeni bir ferman gönderilerek vurgunculara izin verilmemesi ve stoklanan soğanın gemilere yüklenilip, sahipleriyle birlikte İstanbul’a gönderilmesi emredildi.1565 yazında Samsun ve civarında yetişen soğanların bazı sahtekâr satıcılar ve yeniçeri, sipahi gibi bazı askeri gruplar tarafından satın alınıp depolanması ve İstanbul için zahire almaya gelen gemilere soğan verilmemesi sebebiyle İstanbul’da soğan darlığı baş gösterdi. Samsun kadısına bir ferman yazılarak karaborsacıların soğan depolamasına izin vermemesi ve soğanın günlük tespit edilmiş fiyatlar üzerinden gemilere yükletilip İstanbul’a göndermesi emredildi.

FERMANLAR

Samsun kadısına emir ki; Samsun’da ve civarında üretilen soğanı bazı madrabaz, yeniçeri ve sipahi gruplarına mensup kimseler alıp mahzenlere koyarak İstanbul’un ihtiyacı için bölgeye ürün satın almaya gelen rençper gemilerine satmadıklarından İstanbul’da soğan sıkıntısı yaşanmaktadır. Buyurdum ki, bu emrim sana ulaştığında Samsun ve civarında üretilen soğanı asla madrabazlara ve diğer kimselere depolattırmayıp İstanbul’dan gelen gemilere piyasa fiyatı üzerinden aldırıp İstanbul’a gönderesin ki soğan konusunda yaşanan sıkıntı son bulsun. Bu konu son derece önemlidir. Bu yüzden gerekli özeni gösterip kesinlikle herhangi bir kimsenin soğanı depolamasına fırsat vermeyerek gelen gemilere satılması için ihtimam gösteresin. Eğer uyarılara rağmen emrime aykırı olarak bu işe cesaret eden olursa isimlerini yazıp ve hangi sebeple bunu yaptığını öğrenerek ismi ve ayrıntısıyla yazıp acele tarafıma arz edesin. Ayrıca İznik’te ve köylerinde eskiden beri soğan satanların soğanları depolamalarına fırsat vermeyerek toplayıp İstanbul’a göndertesin. Bu konuda herhangi bir ihmalden uzak durasın.” Anlayacağınız, fırsatçılar, her dönemde var. Allah ıslah etsin.

Sağlıcakla kalınız.